باسمه تعالي

                                    مسابقات نهج البلاغه دانش آموزان سراسر كشور  ( 92 91 )  -   سوم راهنمايي

1 -  دوستي  : الْمَوَدَّةُ قَرَابَةٌ مُسْتَفَادَةٌ                             - دوستى، خويشاوندى اكتسابى است.(حكمت209)

2 -  شِكوه  :  مَنْ أَصْبَحَ يَشْكُو مُصِيبَةً نَزَلَتْ بِهِ فَقَدْ أَصْبَحَ يَشْكُو رَبَّهُ

- آن كس كه از مصيبت وارد شده شكوه كند از خدا شكايت كرده.‏ ( حكمت227)

3- تهيدستي: الْفَقْرُ يُخْرِسُ الْفَطِنَ عَنْ حُجَّتِهِ       - فقرشخص زيرك رااز بيان دليلش گنك مى‏سازد.(حكمت 3)

4- دل نبستن به دنيا : مَنْ زَهِدَ فِي الدُّنْيَا اسْتَهَانَ بِالْمُصِيبَات    

- آن كس كه دردنيا زهد مى‏ورزد، مصيبت‏ها را ساده پندارد.(حكمت 27)

5- فراموشي مرگ: عَجِبْتُ لِمَنْ نَسِيَ الْمَوْتَ وَ هُوَ يَرَى مَنْ يَمُوتُ

- در شگفتم از آن كس كه مردگان را مى‏بيند و مرگ را از ياد برده است.  (حكمت126)

6- جهاد زن : جِهَادُ الْمَرْأَةِ حُسْنُ التَّبَعُّلِ                                  - جهاد زن، شوهردارى شايسته است.(حكمت136)

7 – راستگويي : مَنْ صَدَقَ فِي الْمَوَاطِنِ قَضَى مَا عَلَيْه‏

-آن كس كه درميدان نبرد صادقانه پايدارى كند حقّى را كه برگردن او بوده ادا كرده است.(حكمت 27)

8- بدترين دوست:شَرُّالْإِخْوَانِ مَنْ تُكُلِّفَ لَهُ    - بدترين دوست آن كه براى اوبه رنج وزحمت افتى.(حكمت 479)

9- جدايي دوستان :إِذَا احْتَشَمَ الْمُؤْمِنُ أَخَاهُ فَقَدْ فَارَقَه‏

-         وقتي مومن دوستش را شرمنده مي سازد زمينه جدايي با او را فراهم مي كند .  (حكمت480)

10 -  شادابي دلها : إِنَّ هَذِهِ الْقُلُوبَ تَمَلُّ كَمَا تَمَلُّ الْأَبْدَانُ فَابْتَغُوا لَهَا طَرَائِفَ الْحِكَمِ

قلبها خسته و افسرده مى‏شوند همچون بدنها، براى رفع ملالت آنها لطائف حكمت‏آميززيبا و جالب انتخاب كنيد. (حكمت89)  

11- قصاص چرا:وَ الْقِصَاصَ حَقْناً لِلدِّمَاء                - خداوند «قصاص» را براى پاسدارى ازخون‏ها واجب فرمود.(حكمت252)

12 -  تجارت با خدا

إِذَا أَمْلَقْتُمْ فَتَاجِرُوا اللَّهَ بِالصَّدَقَةِ   - آن گاه كه فقير و نيازمند شديد، با خداوند بوسيله صدقه تجارت كنيد.  (حكمت258)

13 -  جرأت و جسارت

 إِذَا هِبْتَ أَمْراً فَقَعْ فِيهِ فَإِنَّ شِدَّةَ تَوَقِّيهِ أَعْظَمُ مِمَّا تَخَافُ مِنْهُ

-         هنگامى كه از چيزى زياد مى‏ترسى خود را در آن بيفكن كه (گاه) آن ترس از خود آن چيز سختتر است. (حكمت 175)

14- غريب واقعي: الْمُقِلُّ غَرِيبٌ فِي بَلْدَتِه‏                          - شخصى كه فقير است در شهرش نيز غريب است.حكمت 3

15-  خطر ناسپاسي : يَا ابْنَ آدَمَ إِذَا رَأَيْتَ رَبَّكَ سُبْحَانَهُ يُتَابِعُ عَلَيْكَ نِعَمَهُ وَ أَنْتَ تَعْصِيهِ فَاحْذَرْهُ

-         اى فرزند آدم هنگامى كه ببينى پروردگارت پى‏درپى نعمتهايش را بر تو مى‏فرستد در حالى كه تو معصيت او را ميكنى بترس (كه مجازات سنگينى در انتظار تو است.)  (حكمت 25)

16-  شوق بهشت : فَمَنِ اشْتَاقَ إِلَى الْجَنَّةِ سَلَا عَنِ الشَّهَوَات‏ 

-         كسى كه مشتاق بهشت باشد از شهوات و تمايلات سركش بر كنار مى‏رود.  (حكمت 27)

17-  آمادگي براي مرگ : مَنِ ارْتَقَبَ الْمَوْتَ سَارَعَ إِلَى الْخَيْرَاتِ

-         آن كس كه مرگ را انتظار مى‏كشد در نيكى‏ها شتاب مى‏كند.  (حكمت 27)

18- درست انديشيدن: فَمَنْ فَهِمَ عَلِمَ غَوْرَ الْعِلْم‏      - آن كس كه خوب بفهمد، به اعماق دانش آگاهى پيدا مى‏كند.حكمت 27

19-امربه خوبيها:فَمَنْ أَمَرَ بِالْمَعْرُوفِ شَدَّ ظُهُورَ الْمُؤْمِنِين‏آن كسى كه امربه معروف كندپشت مؤمنان رامحكمكرده‏است.حكمت 27

20- نهي ازبديها:مَنْ نَهَى عَنِ الْمُنْكَرِ أَرْغَمَ أُنُوفَ الْكَافِرِين‏ كسى كه نهى ازمنكرنمايد بينى كافران را برخاك ماليده‏ است حكمت27

21-  در جستجوي اسرار ديگران : فَمَنْ تَعَمَّقَ لَمْ يُنِبْ إِلَى الْحَق‏

-         آن كس كه به دنبال اوهام و جستجوى اسرار ديگران  برود به حق باز نمى‏گردد.  (حكمت 27)

22-  خطر لجاجت : مَنْ شَاقَّ وَعُرَتْ عَلَيْهِ طُرُقُهُ وَ أَعْضَلَ عَلَيْهِ أَمْرُهُ وَ ضَاقَ عَلَيْهِ مَخْرَجُهُ 

آن كس كه به عنادو لجاج پردازد،راهها برايش پرازسنگ وناهموار وكارها بر او سخت وپيچيده مى‏شوندودرتنگناقرارمى‏گيرد.حكمت 27

23-   نيكي و نيكوكار : فَاعِلُ الْخَيْرِ خَيْرٌ مِنْهُ وَ فَاعِلُ الشَّرِّ شَرٌّ مِنْه‏ 

-          كسى كه كار نيك انجام مى‏دهد خودش از آن كار بهتر است، و انجام دهنده كار شر، از آن كار بدتر است (چرا كه آنچه در دل دارند بيش از آن است كه انجام مى‏دهند).  (حكمت32)

24-  آرزوهاي طولاني: مَنْ أَطَالَ الْأَمَلَ أَسَاءَ الْعَمَلَ           - كسى كه آرزويش طولانى كند عملش را بد خواهد كرد.حكمت36

25-  واجب يا مستحب: لَا قُرْبَةَ بِالنَّوَافِلِ إِذَا أَضَرَّتْ بِالْفَرَائِضِ 

-         كارهاى مستحب اگر بواجبات زيان رساند موجب قرب خدا نمى‏شود.  (حكمت(39

26-  يادي از يك دوست

فِي ذِكْرِ خَبَّابِ بْنِ الْأَرَتِّ يَرْحَمُ اللَّهُ خَبَّابَ بْنَ الْأَرَتِّ فَلَقَدْ أَسْلَمَ رَاغِباً وَ هَاجَرَ طَائِعاً وَ قَنِعَ بِالْكَفَافِ وَ رَضِيَ عَنِ اللَّهِ وَ عَاشَ مُجَاهِداً

-         در ياد يكى از ياران، «خبّاب بن أرت» فرمود: خدا خبّاب بن أرت«» را رحمت كند، با رغبت مسلمان شد، و از روى فرمانبردارى هجرت كرد، و با قناعت زندگى گذراند، و از خدا راضى بود، و مجاهد زندگى كرد. (حكمت43  )

27-   بصيرت مومن : لَوْ ضَرَبْتُ خَيْشُومَ الْمُؤْمِنِ بِسَيْفِي هَذَا عَلَى أَنْ يُبْغِضَنِي مَا أَبْغَضَنِي‏

-         اگر با شمشيرم بر بينى مؤمن بزنم كه دشمن من شود، با من دشمنى نخواهد كرد.  (حكمت45)

28-  كينه توزي منافق : لَوْ صَبَبْتُ الدُّنْيَا بِجَمَّاتِهَا عَلَى الْمُنَافِقِ عَلَى أَنْ يُحِبَّنِي مَا أَحَبَّنِي

-         اگر تمام دنيا را به منافق ببخشم تا مرا دوست بدارد، دوست من نخواهد شد. (حكمت45)

29-  اخلاقي : احْذَرُوا صَوْلَةَ الْكَرِيمِ إِذَا جَاعَ وَ اللَّئِيمِ إِذَا شَبِعَ

-         از حمله‏ى جوانمرد به هنگامى كه مظلوم واقع شده (و تحت فشار قرار گرفته) و شخص پست موقعى كه مورد احترام قرار گرفت پرهيز كنيد.  (حكمت49)

30-   فقر و غنا : الْغِنَى فِي الْغُرْبَةِ وَطَنٌ وَ الْفَقْرُ فِي الْوَطَنِ غُرْبَةٌ

-         «بى‏نيازى» در غربت «وطن» است. و «نيازمندى» در وطن «غربت» است (زيرا انسان بى‏نياز هر كجا باشد وسائل برايش فراهم و افراد را مى‏گيرند. ولى نيازمند اقوام و بستگان نيز رهايش مى‏كنند).  (حكمت56)

31-  دوست خوب : مَنْ حَذَّرَكَ كَمَنْ بَشَّرَكَ                    - آن كه تو را هشدار داد، چون كسى است كه مژده داد.  (حكمت59)

32-  يك پشتيبان:  الشَّفِيعُ جَنَاحُ الطَّالِبِ                      -  شفاعت كننده چونان بال و پر در خواست كننده است.  (حكمت63)

33-  تكاليف الهي : انَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ أَمَرَ عِبَادَهُ تَخْيِيراً وَ نَهَاهُمْ تَحْذِيراً وَ كَلَّفَ يَسِيراً وَ لَمْ يُكَلِّفْ عَسِيرا 

-         خداوند سبحان بندگان خود را فرمان داد در حالى كه اختيار دارند، و نهى فرمود تا بترسند، احكام آسانى را واجب كرد، و چيز دشوارى را تكليف نفرمود.  (حكمت73)

34-  كيفر و پاداش الهي : أَعْطَى عَلَى الْقَلِيلِ كَثِيراً وَ لَمْ يُعْصَ مَغْلُوباً وَ لَمْ يُطَعْ مُكْرِهاً

خداوند پاداش اعمال اندك را فراوان قرار داد، با نافرمانى بندگان مغلوب نخواهد شد، و با اكراه و اجبار اطاعت نمى‏شود.(حكمت73)

35-  ارزش هر كس : قِيمَةُ كُلِّ امْرِئٍ مَا يُحْسِنُه

-         قيمت و ارزش هر كس باندازه كارى است كه بخوبى مى‏تواند انجام دهد.   (حكمت81)

36-  استقامت : عَلَيْكُمْ بِالصَّبْرِ فَإِنَّ الصَّبْرَ مِنَ الْإِيمَانِ كَالرَّأْسِ مِنَ الْجَسَد وَلَا خَيْرَ فِي جَسَدٍ لَارَأْسَ مَعَهُ وَ لَافِي إِيمَانٍ لَا صَبْرَمَعَهُ

بر شما باد به شكيبايى، كه شكيبايى، ايمان را چون سر است بر بدن‏و ايمان بدون شكيبايى چونان بدن بى‏سر، ارزشى ندارد. (حكمت81)

37-  رابطه با خدا :  مَنْ أَصْلَحَ مَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ أَصْلَحَ اللَّهُ مَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ النَّاسِ

-         كسى كه ميان خود و خدا را اصلاح كند، خداوند ميان او و مردم را اصلاح خواهد نمود.  (حكمت86)

38-  توشه آخرت : فَتَزَوَّدُوا فِي الدُّنْيَا مِنَ الدُّنْيَا مَا تَحْرُزُونَ بِهِ أَنْفُسَكُمْ غَداً

-         بنابر اين در دنيا توشه‏اى تهيه كنيد كه در جهان آخرت شما را از عذاب و آتش الهى حفظ كند.(خطبه 28)

39-  امروز براي كار:  إِنَّ الْيَوْمَ عَمَلٌ وَ لَا حِسَابَ وَ غَداً حِسَابٌ وَ لَا عَمَلَ

-         امروز هنگام عمل است نه حسابرسى، و فردا روز حسابرسى است نه عمل. (خطبه 42)

40-  بكار بستن حكمت:  رَحِمَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ حُكْماً فَوَعَى وَ دُعِيَ إِلَى رَشَادٍ فَدَنَا

-         خدا رحمت كند كسى را كه چون سخن حكيمانه بشنود، خوب فرا گيرد، و چون هدايت شود بپذيرد. خطبه 75

41-  محبوبترين بنده: عِبَادَ اللَّهِ إِنَّ مِنْ أَحَبِّ عِبَادِ اللَّهِ إِلَيْهِ عَبْداً أَعَانَهُ اللَّهُ عَلَى نَفْسِهِ

-اى بندگان خدا همانا بهترين و محبوب‏ترين بنده نزد خدا، بنده‏اى است كه خدا او را در پيكار با نفس يارى داده است. خطبه 86

42- انديشه ، الهام ، بينايي : رَحِمَ اللَّهُ امْرَأً تَفَكَّرَ فَاعْتَبَرَ وَ اعْتَبَرَ فَأَبْصَرَ

-         خدا بيامرزد كسى را كه بدرستى فكر كند، و پند گيرد، و آگاهى يابد، و بينا شود  (‌خطبه 103)

43-  خودشناسي : منهاالْعَالِمُ مَنْ عَرَفَ قَدْرَهُ وَ كَفَى بِالْمَرْءِ جَهْلًا أَلَّا يَعْرِفَ قَدْرَهُ

-         دانا كسى است كه قدر خود را بشناسد. و براى نادانى انسان همين بس كه از قدر خويش بيخبر ماند. (خطبه 103)

44-   ايمان وسيله تقرب : إِنَّ أَفْضَلَ مَا تَوَسَّلَ بِهِ الْمُتَوَسِّلُونَ إِلَى اللَّهِ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى الْإِيمَانُ بِهِ وَ بِرَسُولِهِ

-          همانا بهترين چيزى كه انسان‏ها مى‏توانند با آن به خداى سبحان نزديك شوند، ايمان به خدا و ايمان به پيامبر (ص). (خطبه 110)

45-  جهاد قله اسلام : الْجِهَادُ فِي سَبِيلِهِ فَإِنَّهُ ذِرْوَةُ الْإِسْلَامِ              -  وجهاد در راه خدا قله مرتفع اسلام است. (خطبه 110)

46- نمازراه ورسم مسلماني : قَامُ الصَّلَاةِ فَإِنَّهَا الْمِلَّةُ                                 -  به پا داشتن نماز آئين اسلام است. (خطبه 110)

47-   آخرت فروشي: لَا تَبِعْ آخِرَتَكَ بِدُنْيَاك‏                                           -      آخرتت را به دنيايت مفروش.    ( نامه 31)

48-  امر به معروف: أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ تَكُنْ مِنْ أَهْلِه‏                    - فرزندم به نيكي امر كن تا خود اهل نيكي باشي.  ( نامه 31)

49-  دقت در دين: تَفَقَّهْ فِي الدِّين‏                                                  -    دين را نيكو بياموز.    ( نامه 31)

50-  احسان:  أَحْسِنْ كَمَا تُحِبُّ أَنْ يُحْسَنَ إِلَيْك‏      - نيكى كن، همان طور كه دوست دارى نسبت بتو نيكى كنند.( نامه 31)

51-  مرز سخن گفتن: لَا تَقُلْ مَا لَا تَعْلَمُ وَ إِنْ قَلَّ مَا تَعْلَم‏       - آنچه نمى‏دانى نگو، گرچه آنچه را مى‏دانى اندك است‏.( نامه 31)

52-  لب فرو بستن

 لَا تَقُلْ مَا لَا تُحِبُّ أَنْ يُقَالَ لَك‏    - آنچه را دوست ندارى به تو نسبت دهند، در باره ديگران مگو.  ( نامه 31)

53-  رازداري

الْمَرْءُ أَحْفَظُ لِسِرِّه‏                       - انسان اسرار خويش را بهتر از هر كس ديگر نگهدارى مى‏كند.  ( نامه 31)

54 -  ساماندهي كار آخرت

مَنْ أَصْلَحَ أَمْرَ آخِرَتِهِ أَصْلَحَ اللَّهُ لَهُ أَمْرَ دُنْيَاهُ وَ مَنْ كَانَ لَهُ مِنْ نَفْسِهِ وَاعِظٌ كَانَ عَلَيْهِ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ

-         كسى كه كار آخرتش را اصلاح نمايد، خدا هم زندگيش را در دنيا اصلاح فرمايد. و آنكه خودش به خودش پند و اندرز بدهد، خدا او را در سايه حفظ و حمايتش بنهد. (حكمت89)

55-  فقيه واقعي

الْفَقِيهُ كُلُّ الْفَقِيهِ مَنْ لَمْ يُقَنِّطِ النَّاسَ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ وَ لَمْ يُؤْيِسْهُمْ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ وَ لَمْ يُؤْمِنْهُمْ مِنْ مَكْرِ اللَّهِ

-         فقيه كامل كسى است كه مردم را از آمرزش خدا مأيوس، و از مهربانى او نوميد نكند، و از عذاب ناگهانى خدا ايمن نسازد. (حكمت87)

                                             56 -  ارزش يقين

نَوْمٌ عَلَى يَقِينٍ خَيْرٌ مِنْ صَلَاةٍ فِي شَكٍّ

-         خوابيدن همراه با يقين، برتر از نمازگزاردن با شك و ترديد است.  (حكمت96)

                                                                         57 - بررسي اخبار

اعْقِلُوا الْخَبَرَ إِذَا سَمِعْتُمُوهُ عَقْلَ رِعَايَةٍ لَا عَقْلَ رِوَايَةٍ فَإِنَّ رُوَاةَ الْعِلْمِ كَثِيرٌ وَ رُعَاتَهُ قَلِيلٌ

-         چون روايتى را شنيديد، آن را بفهميد عمل كنيد، نه بشنويد و نقل كنيد، زيرا راويان علم فراوان، و عمل كنندگان آن اندكند.  (حكمت94)

58 -  آخر الزمان

يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ لَا يُقَرَّبُ فِيهِ إِلَّا الْمَاحِل‏

-         روزگارى بر مردم خواهد آمد كه محترم نشمارند جز سخن چين را.  (حكمت98)

59 -  شك در خدا

 

 

 عَجِبْتُ لِمَنْ شَكَّ فِي اللَّهِ وَ هُوَ يَرَى خَلْقَ اللَّهِ

-         در شگفتم از آن كس كه آفرينش پديده‏ها را مى‏نگرد و در وجود خدا ترديد دارد.  (حكمت126)

60 -  سرماي بهاري وپاييزي

تَوَقَّوُا الْبَرْدَ فِي أَوَّلِهِ وَ تَلَقَّوْهُ فِي آخِرِهِ فَإِنَّهُ يَفْعَلُ فِي الْأَبْدَانِ كَفِعْلِهِ فِي الْأَشْجَارِ أَوَّلُهُ يُحْرِقُ وَ آخِرُهُ يُورِقُ

-         بپرهيزيد از سرما در آغازش (در پائيز) و استقبال كنيد از آن در آخرش (نزديك بهار) زيرا در بدنها همان مى‏كند كه با درختان مى‏كند. در آغاز خشك مى‏كند و در آخر برك مى‏آورد. (حكمت123)

61- دوست آن باشد كه ….

لَا يَكُونُ الصَّدِيقُ صَدِيقاً حَتَّى يَحْفَظَ أَخَاهُ فِي ثَلَاثٍ فِي نَكْبَتِهِ وَ غَيْبَتِهِ وَ وَفَاتِهِ

-         دوست، دوست نيست مگر آن كه حقوق برادرش را در سه جايگاه نگهبان باشد: در روزگار گرفتارى، آن هنگام كه حضور ندارد، و پس از مرگ.  (حكمت129)

62 -  تقدير الهي

تَنْزِلُ الْمَعُونَةُ عَلَى قَدْرِ الْمَئُونَةِ                                    - كمك الهى به اندازه نياز فرود مى‏آيد. (حكمت133)

63 -  ظرفيت دلها

يَا كُمَيْلُ بْنَ زِيَادٍ إِنَّ هَذِهِ الْقُلُوبَ أَوْعِيَةٌ فَخَيْرُهَا أَوْعَاهَا

-         اى كميل بن زياد اين قلب‏ها بسان ظرفهايى هستند، كه بهترين آنها، فراگيرترين آنهاست.   ‏(حكمت146)

64 -   مردم شناسي

النَّاسُ ثَلَاثَةٌ فَعَالِمٌ رَبَّانِيٌّ وَ مُتَعَلِّمٌ عَلَى سَبِيلِ نَجَاةٍ وَ هَمَجٌ رَعَاعٌ أَتْبَاعُ كُلِّ نَاعِقٍ يَمِيلُونَ مَعَ كُلِّ رِيحٍ لَمْ يَسْتَضِيئُوا بِنُورِ الْعِلْمِ وَ لَمْ يَلْجَئُوا إِلَى رُكْنٍ وَثِيق‏

-          مردم سه گروهند: اول علماى الهى، دوم دانش طلبانى كه در راه نجات دنبال تحصيل علمند، و سوم احمقان بى‏سر و پا كه دنبال هر صدائى مى‏دوند و با هر بادى حركت مى‏كنند همانها كه با نور علم روشن نشده‏اند و به ستون محكمى پناه نبرده‏اند.   (حكمت154)

65 -  علم يا ثروت

يَا كُمَيْلُ الْعِلْمُ خَيْرٌ مِنَ الْمَالِ الْعِلْمُ يَحْرُسُكَ وَ أَنْتَ تَحْرُسُ الْمَالَ وَ الْمَالُ تَنْقُصُهُ النَّفَقَةُ وَ الْعِلْمُ يَزْكُو عَلَى الْإِنْفَاقِ وَ صَنِيعُ الْمَالِ يَزُولُ بِزَوَالِهِ

-         اى كميل:دانش بهترازمال است،زيراعلم، نگهبان تو است، و مال را تو بايد نگهبان باشى مال با بخشش كاستى پذيرد امّا علم با بخشش فزونى گيرد، و مقام و شخصيّتى كه با مال به دست آمده بانابودى مال،نابودمى‏گردد. (حكمت154)

66 -  استبداد رأي

مَنِ اسْتَبَدَّ بِرَأْيِهِ هَلَكَ وَ مَنْ شَاوَرَ الرِّجَالَ شَارَكَهَا فِي عُقُولِهَا  

-         هر كس خود رأى شد به هلاكت رسيد. (حكمت 161)

67 -   لقمه اي گلوگير

كَمْ مِنْ أَكْلَةٍ مَنَعَتْ أَكَلَاتٍ

-         بسيار مى‏شود كه يك وعده غذا (غذاى نامناسب) جلوى عده‏هاى متعدد غذا را مى‏گيرد.  (حكمت171)

68 -  آشنايي با آراء ديگران

مَنِ اسْتَقْبَلَ وُجُوهَ الْآرَاءِ عَرَفَ مَوَاقِعَ الْخَطَإِ

 

 

-         كسى كه از افكار ديگران استقبال كند موارد خطا را مى‏شناسد (يعنى با مشورت به اشتباه نمى‏افتد).   ( حكمت173)

69 -  وسيله رياست و مديريت

آلَةُ الرِّيَاسَةِ سَعَةُ الصَّدْرِ                                     - بردبارى و تحمّل سختى‏ها، ابزار رياست است. (حكمت173)

70  -  حاصل كوتاهي

ثَمَرَةُ التَّفْرِيطِ النَّدَامَةُ وَ ثَمَرَةُ الْحَزْمِ السَّلَامَةُ

-         ثمره تفريط پشيمانى است، و ثمره دور انديشى سلامت.   (حكمت181)

71 -  سخن يا سكوت

لَا خَيْرَ فِي الصَّمْتِ عَنِ الْحُكْمِ كَمَا أَنَّهُ لَا خَيْرَ فِي الْقَوْلِ بِالْجَهْلِ  

-         آنجا كه بايد سخن درست گفت، در خاموشى خيرى نيست، چنانكه در سخن نا آگاهانه نيز خيرى نخواهد بود.  (حكمت182)

72 -  شكيبايي

مَنْ لَمْ يُنْجِهِ الصَّبْرُ أَهْلَكَهُ الْجَزَعُ  

-         كسى كه صبر و شكيبائى او را نجات ندهد. بيتابى او را از پاى درمى‏آورد.  (حكمت189)

73 -  تجربه اندوزي

 مِنَ التَّوْفِيقِ حِفْظُ التَّجْرِبَةِ                                          - نگهدارى تجربه بخشى از موفقيت است.  ‏(حكمت209)

74 - مسير رشد : مَنْ خَافَ أَمِنَ وَ مَنِ اعْتَبَرَ أَبْصَرَ وَ مَنْ أَبْصَرَ فَهِمَ وَ مَنْ فَهِمَ عَلِمَ

-         كسى كه (از خدا) بترسد ايمنى مى‏يابد، كسى كه عبرت گيرد بينا مى‏شود و كسى كه بينا گردد مى‏فهمد، و آن كس كه فهم دارد دانا مى‏شود.  (حكمت208)

75 -  تحمل سختي ها: أَغْضِ عَلَى الْقَذَى وَ الْأَلَمِ تَرْضَ أَبَداً

-         (مشكلات را تحمل كن) و چشم خود را بر خاشاك و رنجها فرو بند تا هميشه راضى باشى. (حكمت213)

76-  سروري

 بِاحْتِمَالِ الْمُؤَنِ يَجِبُ السُّؤْدُد                    -  با پرداخت هزينه‏ها، بزرگى و سرورى ثابت گردد.  (حكمت224)

77 -  زكات واجبي ديني

 إِيتَاءُ الزَّكَاةِ فَإِنَّهَا فَرِيضَةٌ وَاجِبَةٌ                            -  پرداختن زكات تكليف واجب الهى است.  (خطبه110)

78 - روزه سپر آتش

 صَوْمُ شَهْرِ رَمَضَانَ فَإِنَّهُ جُنَّةٌ مِنَ الْعِقَابِ         - روزه ماه رمضان، سپرى برابر عذاب الهى است.  (خطبه110)

79 -  صدقه آشكار

صَدَقَةُ الْعَلَانِيَةِ فَإِنَّهَا تَدْفَعُ مِيتَةَ السُّوءِ

-         صدقه‏هاى آشكار كه از مرگ‏هاى ناگهانى و بد پيش‏گيرى ميكند.  (خطبه110)

80-  كار خوب:  صَنَائِعُ الْمَعْرُوفِ فَإِنَّهَا تَقِي مَصَارِعَ الْهَوَانِ

-         نيكوكارى  انسان را  از لغزشها و شكستهاى خوار كننده از مى‏دارد.   (خطبه110)